สมองนักบินในภาวะอดนอน = สมองที่เมา

วินซ์ ลอมบาร์ดี (Vince Lombardi) ตำนานโค้ชอเมริกันฟุตบอล ชาวอเมริกัน เคยพูดไว้ว่า “Fatigue makes cowards of us all.”

<ความเหนื่อยล้าทำให้เราทุกคนกลายเป็นคนขลาด>

.

เพราะความเหนื่อยล้าไร้เสียงเตือน

.

มันมาอย่างเงียบเชียบ แล้วค่อยๆ บั่นทอนสมรรถนะโดยที่เราไม่รู้ตัว

.

สมองที่อดนอน ทำงานไม่ต่างจากสมองที่เมา

.

อ้างอิงงานวิจัยระดับโลกโดย ดร. เอ. วิลเลียมสัน และ ดร. เอ.เอ็ม. ฟายเออร์ (Williamson & Feyer, 2000) ตีพิมพ์ในวารสาร Occupational and Environmental Medicine บ่งชี้ว่า

.

เมื่อไหร่เราอดนอนต่อเนื่อง 17 ชั่วโมง

.

สมรรถภาพของสมองจะลดลง เทียบเท่ากับคนที่มีปริมาณแอลกอฮอล์ในเลือด 0.05%

.

และหากเราอดนอน 24 ชั่วโมง (1 คืนเต็ม)

.

สมรรถภาพของสมองจะลดลงถึงระดับที่เทียบเท่ากับ คนที่มีแอลกอฮอล์ในเลือด 0.10% ซึ่งมากกว่าค่าที่กฎหมายหลายประเทศห้ามขับรถด้วยซ้ำ

.

หมายความว่า ถ้าเราอดนอน 1 คืนเต็ม แล้วมาขับเครื่องบิน สมองของเราจะช้า งง เฟอะฟะ ไม่ต่างจากคนที่เมาแล้วขับ

.

มันส่งผลยังไง สมองที่อยู่ในภาวะอดนอน จะมีการทำงานที่ผิดปกติในหลายส่วนได้แก่

.

1. Prefrontal Cortex – พื้นที่แห่งการตัดสินใจ

.

เมื่อเหนื่อยล้า สมองส่วนนี้จะทำงานน้อยลง

ลดประสิทธิภาพในการคิดวิเคราะห์ด้วยหลักเหตุและผล รวมไปถึงขีดความสามารถในการประเมินทางเลือกต่างๆ ก็ลดลงไปด้วย

.

2. Amygdala – พื้นที่แห่งอารมณ์

.

ในภาวะอดนอน อะมิกดาลา (Amygdala) จะไวต่อสิ่งกระตุ้นมากขึ้น เราจะใจร้อนง่ายขึ้น ตัดสินใจแบบใช้อารมณ์มากขึ้น .. และนั่น ยิ่งง่ายต่อการตกเข้าสู่หลุมพลางของ ‘Tunnel Vision’ หรือการหมกมุ่นอยู่กับทางเลือกเดียวจนละเลยภาพรวมของสถานการณ์โดยรวม ด้วยเพราะเราเริ่มใช้อารมณ์มาอยู่เหนือเหตุผล

.

3. ระบบความจำและการเรียนรู้

.

การนอนไม่พอจะทำให้สมองจัดระเบียบความจำได้น้อยลง ความรู้หรือข้อมูลใหม่ๆ เข้าไม่ถึง ความรู้เก่าๆ ก็ดันนึกไม่ออก

.

สมมติถ้าเราตื่นนอนตั้งแต่ตีห้า แล้วมีบินตอนตอนหลังสี่ทุ่มเป็นต้นไป แถมตลอดทั้งวันไม่ได้งีบ หรือพักผ่อนเลย แม้เราจะรู้สึกว่าร่างกาย ‘ยังไหว’ แต่ถ้านับชั่วโมงแล้ว เราอยู่ในภาวะอดนอนเกิน 17 ชั่วโมงไปแล้ว

.

สมองของเรา ณ ขณะนั้น อาจมีความสามารถในการประมวลผลข้อมูลช้ากว่าปกติถึง 50 เปอร์เซนต์ ซึ่งมันเพียงพอที่จะทำให้การสแกนเครื่องวัดช้าลง ตีความช้า ได้ยินเสียง ATC แล้วตอบสนองช้า ซึ่ง .. อันตรายก็ค่อยๆคืบคลานเข้ามาโดยที่เราไม่รู้ตัว

.

ในทางจิตวิทยามีปรากฎการณ์นึงที่เรียกว่า ‘Fatigue-Induced Risk Underestimation’

.

หมายถึง ภาวะของคนที่เหนื่อยล้า จะประเมินความเสี่ยงได้ต่ำกว่าความเป็นจริง

.

ความล้าทำให้เรารู้สึกว่าทุกอย่างยังโอเค

.

ทั้งๆที่ความจริงแล้วระบบความคิดของเราพังไปแล้วครึ่งหนึ่ง

.

นี่คือกับดักที่อันตรายมาก ยิ่งถ้าคนที่อ่อนล้า แล้วไม่รู้ว่าตัวเองกำลังล้า หรือคิดว่าตัวเองอึดและไหวเสมอ แบบนั้นยิ่งเป็นการเพิ่มความเสี่ยงขึ้นมาโดยไม่รู้ตัว เพราะสมองหลอกให้เราเชื่อว่า ‘ไหว’ ไปซะแล้ว

.

ในอุตสาหกรรมการบิน แนวคิด Fatigue Risk Management System (FRMS)

.

คือหนึ่งในเครื่องมือทรงพลังที่ทั้ง ICAO และ EASA แนะนำให้ทุกองค์กรนำไปบูรณาการในระบบของตัวเอง

.

เพราะความล้าไม่ใช่เรื่องของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง แต่มันคือผลพวงของ ‘ระบบ’ ที่มีทั้งดีและไม่ดี

.

นักบินในองค์กรอาจมีวินัยสุดๆ แต่ถ้าองค์กรจัดตารางบินให้ไม่ดี ไม่ให้เวลาพัก ไม่รับฟังเสียงของความเหนื่อยล้า

.

ความอิดโรยเหล่านั้นจะกลายเป็นระเบิดเวลาที่ซ่อนอยู่ในทุกๆเที่ยวบิน

.

FRMS คือระบบที่ใช้ข้อมูลและวิทยาศาสตร์ในการจัดการความเหนื่อยล้า ออกแบบให้ยืดหยุ่นมากกว่าแค่การจำกัดชั่วโมงบิน และมุ่งลดความเสี่ยงที่เกิดจาก ‘สมองที่ไม่พร้อมบิน’

.

จุดเด่นของ FRMS คือ

.

– ใช้ข้อมูลจริง (data-driven) เช่น ตารางการบิน, ชั่วโมงนอน, แบบสอบถามอาการเหนื่อยล้าสำหรับพนักงานทุกคน

– ตั้งอยู่บนหลักวิทยาศาสตร์ เช่น นาฬิกาชีวภาพ (circadian rhythm), สมรรถนะของร่างกายหลังอดนอน

– ยืดหยุ่นกว่า ‘กฎตายตัว’ อย่างเช่น Flight Time Limitation (FTL) เพราะพิจารณาจากสภาพจริง ซึ่งแต่องค์กรล้วนมีธรรมชาติของงานบนฟ้าที่แตกต่างกัน

.

เพราะการใช้เพียงกฎจำกัดชั่วโมงบิน (FTL) ไม่สามารถครอบคลุมในทุกสถานการณ์ได้

.

เช่น บินกลางคืนติดกันหลายวัน, มีภาระงานภาคพื้นมหาศาลก่อนขึ้นบิน หรือแม้แต่ความเครียดสะสมจากเรื่องส่วนตัว

.

FRMS จะช่วยให้องค์กรสามารถระบุจุดเสี่ยงล่วงหน้า และวางแผนลดความเสี่ยงได้ดียิ่งขึ้น

.

โดยสรุป ‘สมองของเรา’ คือเครื่องมือที่สำคัญที่สุดในห้องนักบิน และการนอน คือยาบำรุงสมอง คือการเยียวยาเครื่องมือชิ้นนั้น

.

ต่อให้มีความรู้ มีทักษะขั้นเทพมากขนาดไหน ก็ไม่ได้มีค่ามากไปกว่าการรู้จัก ‘หยุด’ และการพักผ่อนให้พอ

.

นักบินที่ดีไม่ใช่คนที่อึด ถึก ทน และก็ทนจนถึงที่สุด แต่คือคนที่รู้จักบริหารเวลาในการพักผ่อนเป็น

.

และที่สำคัญ เรื่องแบบนี้ปรบมือข้างเดียวไม่ได้ .. อย่างที่บอกเอาไว้ หากองค์กรไร้ระบบที่ดี ไม่มีระบบช่วยบริหารเวลาให้นักบินของตนได้พักผ่อนอย่างเพียงพอ .. ระบบก็พาคนล้มได้

.

อย่าปล่อยให้คนในระบบ ต้องล้มลงด้วยภาวะสมองเมาเพราะอดนอนเด็ดขาด

.

สั้นๆคำเดียวคือ ..

.

ไม่ไหวอย่าฝืน เชื่อเถอะ .. ไม่คุ้มเลย

.

….

.

หมายเหตุ : บทความนี้ไม่มีเจตนาจะเชื่อมโยงไปยังกรณีอุบัติเหตุใดๆทั้งสิ้น .. เป็นการเขียนสรุปความรู้ในสาขาจิตวิทยาการบินและวิชาปัจจัยมนุษย์เพื่อไว้ให้ศึกษาเท่านั้น

.

.

อ่านบทความอื่นๆได้ใน Facebook Page : Hovering Inspirations 👇

https://www.facebook.com/profile.php?id=61558412223812&mibextid=ZbWKwL