เรื่องคอร์รัปชันในวงการบิน

เรื่องของอะไหล่ งานซ่อมบำรุงอากาศยาน กับงบประมาณที่ได้รับ เหมือนขนมหวานที่ไม่มีใครกล้าเอ่ยถึง ขนมมันอร่อย แบ่งกันกินหลายชั้น .. กลายเป็นวัฒนธรรมที่ยากจะเปลี่ยน

.

ในโลกของการบิน นักบินก็ดี ช่างซ่อมบำรุงก็ดี พวกเราขายแรงงาน

.

เราขาย ทักษะ เราขายฝีมือ

.

เราขายมาตรฐาน เราขายความปลอดภัย

.

ในขณะที่ต้นทุนของพวกเรามีมากมาย ไม่ว่าจะเป็นความรู้ เงินเก็บสะสมที่เอามาซื้อคอร์สฝึกอบรมต่างๆ เอามาจ่ายค่าสอบเพื่อสอบให้ผ่าน เพื่อให้ได้มีใบอนุญาต เอาไปทำมาหากินเลี้ยงครอบครัว

.

ในขณะที่ ยังมีต้นทุนอีกตัวหนึ่ง ที่พวกเราไม่ได้รู้ ไม่ได้เห็น แต่เราต้องใช้มัน .. ต้นทุนของการซื้ออะไหล่มาซ่อมเครื่อง ต้นทุนของการซ่อมบำรุงอากาศยาน .. เพราะพวกเรา อยู่ในระดับผู้ใช้ ไม่ใช่ส่วนสนับสนุน ไม่ใช่กลุ่มบริหารจัดการ

.

บางอย่างที่ไม่มีอยู่ในคู่มือ และไม่มีบันทึกในปูมอากาศยาน

.

นั่นคือ .. งบอะไหล่ที่หายไป

.

ระบบซ่อมบำรุงที่เต็มไปด้วย ‘ตัวกลาง’

.

เอกสารที่บอกว่าอะไหล่พร้อม แต่สิ่งที่พร้อมนั้นไม่รู้ว่าของจริงหรือของปลอม แถมบางครั้งพร้อมแค่บนกระดาษ แต่มันไม่เคยส่งมาถึงมือช่างจริงๆ

.

อะไหล่ไม่ได้หายไปจากคลัง แต่มันหายไปจากความรับผิดชอบ จากจิตสำนึก จากมโนธรรม นี่คือเรื่องของจริยธรรมการทำงาน

.

ปี 2023 บริษัท AOG Technics ในอังกฤษ ถูกสอบสวนว่า มีการจำหน่ายอะไหล่พร้อมเอกสารปลอมสำหรับเครื่องยนต์ CFM56 และ CF6 ทั่วโลก อะไหล่เหล่านี้ไม่มีแหล่งผลิตที่ชัดเจน

.

และที่สำคัญ ไม่ผ่านการรับรองใดๆ

.

สายการบินทั่วโลกต้องเรียกเครื่องกลับมาตรวจสอบ และหลายองค์กรยอมรับว่า

.

“เราไม่รู้ว่า มันถูกใส่เข้าไปตอนไหน .. และถูกติดตั้งกับเครื่องไหนบ้าง”

.

ในอีกซีกโลก .. ช่วงปี 2015 – 2020 กระทรวงยุติธรรมสหรัฐฯ (DOJ) รายงานว่า บริษัท AAR Corp. จ่ายสินบนให้เจ้าหน้าที่รัฐในเนปาลและแอฟริกาใต้ เพื่อแลกกับการชนะการจัดซื้อจัดจ้าง เรื่องการจัดหาอะไหล่และการซ่อมบำรุงอากาศยานให้กับสายการบินของรัฐ ผลคือ บริษัทต้องจ่ายเงินค่าปรับมากกว่า 55 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพราะระบบที่ควรจะโปร่งใส กลับกลายเป็นวงจรแห่งผลประโยชน์ที่เน่าเฟะ

.

เมื่อวัฒนธรรม ‘การยอมรับความผิดปกติ’ กลายเป็น ‘เรื่องปกติ’

.

ศาสตราจารย์ เจมส์ รีซัน (James Reason) เคยกล่าวไว้ว่า

.

“อุบัติเหตุร้ายแรง มักไม่ใช่ผลจากความผิดพลาดเพียงครั้งเดียว แต่มันคือผลสะสมจากความผิดปกติเล็กๆ ที่ถูกละเลยมานาน”

.

เขานำเสนอโมเดลวัฒนธรรมความปลอดภัย 5 ระดับ เพื่อวัดว่าองค์กรไหนอยู่ในระดับใด

.

องค์กรด้านการบินทุกแห่ง ล้วนอยู่ในระดับใดระดับหนึ่งของ ‘วัฒนธรรมความปลอดภัย’ ดังต่อไปนี้

.

ระดับที่ 1 Pathological – ไม่สนใจความปลอดภัย สนใจแค่ไม่ให้โดนจับผิด / “ยังไม่ตายก็แปลว่าใช้ได้”

ระดับที่ 2 Reactive – สนใจเมื่อเกิดเรื่อง เมื่อมีอุบัติเหตุเกิดขึ้น / “ครั้งหน้าเราจะไม่พลาดอีก”

ระดับที่ 3 Calculative – วางระบบเชิงตัวเลข มีคู่มือหลอกๆ แต่ยังไม่ฝังอยู่ในพฤติกรรมจริง / “เรามีระบบทุกอย่างในกระดาษ”

ระดับที่ 4 Proactive – คาดการณ์ก่อนปัญหา เริ่มคิดป้องกันล่วงหน้า / “เราตรวจเจอก่อนจะสายเกินไป”

ระดับที่ 5 Generative – ความปลอดภัยเป็นวัฒนธรรมร่วมที่ฝังอยู่ในดีเอ็นเอ / “ทุกคนคือเจ้าของความปลอดภัย”

….

แต่ในหลายกรณีที่เราเห็น ทั้งอะไหล่ปลอม ทั้งสินบน และเอกสารปลอม สิ่งที่เกิดขึ้นบอกให้เรารู้ว่า

.

หลายองค์กรยังติดอยู่ในระดับ Pathological คือ ไม่สนใจ จนกว่าจะเกิดเรื่อง

.

ถึงเวลาตั้งคำถามรึยังว่า

.

‘ระบบราชการแบบลำดับชั้น’ อาจเป็นส่วนหนึ่งของปัญหา

.

ในบางประเทศ งบประมาณสำหรับการซ่อมบำรุงไม่ได้ถูกใช้ตรงจุดที่ควรจะเป็น แต่กระจายไปตามระบบลำดับชั้น และต้องถูกพิจารณายาวเป็นหางว่าว

จากหัวหน้าองค์กร => รองหัวหน้า => หัวหน้าช่าง => เจ้าหน้าที่จัดซื้อ => คนจัดสรรงบประมาณ => คนทำเอกสารและติดต่อหาพ่อค้าคนกลาง => ฯลฯ

ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริงคือ

.

– ช่างไม่มีอะไหล่แท้ที่ใช้งานได้จริง ได้อะไหล่มาซ่อมช้า เพราะระบบจัดหาที่ซับซ้อน

– นักบินต้องบินด้วยความไม่มั่นใจ

– องค์กรพึ่งพาการซ่อมแบบชั่วคราว ไม่เสริมสร้างให้ช่างได้ซ่อมเองจริงๆจังๆ

.

ซ้ำร้ายคือ ไม่มีใครพูดอะไร เพราะ ‘มันเป็นแบบนี้มานานแล้ว’

.

แล้วจะวัดกันอย่างไรว่าวัฒนธรรมองค์กรของเรานั้นเป็นแบบไหน ?

.

Eurocontrol หน่วยงานควบคุมการบินของยุโรป

.

เริ่มโครงการ Safety Culture Programme มาตั้งแต่ปี 2003 สำรวจพนักงานกว่า 20,000 คน

.

และใช้เทคนิคจำลองที่เรียกว่า Agent-Based Modeling เพื่อศึกษาว่า ‘พฤติกรรมของคนไม่กี่คน’ สามารถเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมของทั้งองค์กรได้หรือไม่

คำตอบคือ

.

ถ้ามีเพียง 15 – 20% ของบุคลากรที่กล้าพูดความจริง และผู้บริหารรับฟังอย่างจริงจัง วัฒนธรรมองค์กรจะเริ่มขยับไปในทิศทางที่ดีขึ้น

.

เปรียบเทียบให้เห็นภาพกรณี องค์กร A กับ องค์กร B ใน 4 มิติดังนี้

.

มิติที่ 1 การรายงานปัญหา

.

องค์กร A (Pathological) บอกว่า “อย่าพูด เดี๋ยวโดนเล่นกลับ”

องค์กร B (Generative) บอกว่า “พูดได้เสมอ และได้รับการสนับสนุนแน่นอน”

.

มิติที่ 2 การจัดซื้ออะไหล่

.

องค์กร A (Pathological) ต้องผ่านอย่างน้อย 4 ชั้นของผู้อนุมัติ เอาให้ถูกต้องตามระเบียบ (เพราะระเบียบยิ่งเยอะ ยิ่งหาช่องทางในการโกงได้มาก)

องค์กร B (Generative) พิจารณาคุณภาพและความเร่งด่วนเป็นสำคัญ ซื้อตรงไม่ผ่านคนกลาง พนักงานที่ทำมีความเป็นมืออาชีพ

.

มิติที่ 3 การซ่อมบำรุงตามคู่มือ

.

องค์กร A (Pathological) ไม่สนคู่มือที่อัปเดต เพราะไม่มีงบที่จะซื้อการอัปเดต (จริงๆงบมีเยอะ แต่ทุ่มงบไปที่อื่นแทน)

องค์กร B (Generative) ให้ความสำคัญกับคู่มือที่อัปเดตมากๆ ไม่เกี่ยงที่จะซื้ออะไรก็ตามที่ต้องปรับปรุงอยู่ตลอดเวลา

.

มิติที่ 4 การประเมินความเสี่ยง

.

องค์กร A (Pathological) – ไม่มี หรือมีแบบสร้างภาพไปงั้นๆ

องค์กร B (Generative) – วิเคราะห์เป็นระบบ ทบทวน และป้องกันเชิงรุกเสมอ

….

ความปลอดภัยไม่ใช่แค่เรื่องของคนที่ต้องทำงานอยู่บนเครื่องบินเพียงกลุ่มเดียว แต่มันคือเรื่องของ ‘ระบบทั้งระบบที่เรายืนอยู่’

.

ความเสียหายจากอะไหล่ปลอม จากทักษะที่มีไม่ถึงเพราะขาดการสนับสนุน จากคู่มือที่ไม่อัปเดต มันไม่ได้เริ่มขึ้นจากวันที่ของมันพัง แต่มันเริ่มจากระบบ มันมาจากลายเซ็นอนุมัติของใครหลายคน มาจากห้องประชุมงบประมาณที่ไม่มีใครเคยลงพื้นที่จริง แล้วไม่รู้จริงว่าอะไรควรทุ่มเทขนาดไหน

.

มันมาจาก ‘การคอร์รัปชัน’ ขนมหวานที่หลายคนผลัดกันชิม

.

แล้วผลักภาระไปให้คนหน้างานตัวกะจิริด ที่ส่งเสียง ‘เอ๊ะ’ หน่อยเดียวก็ถูกเพ่งเล็งแล้ว สักพักก็คงถูกกำจัดไป เพราะมันไปขัดแข้งขัดขาใครต่อใครหลายคน ในอีกหลายระดับชั้น

.

แรงงานอย่างพวกเราที่ขายฝีมือ ขายมาตรฐาน และอยากขายความปลอดภัยให้ แต่เรากลับไม่มั่นใจในต้นทุนแฝงที่มาในคราบของการคอร์รัปชัน

.

ต่อให้สอนเรื่อง Just Culture ไปอีกหนึ่งร้อยปี แต่ถ้าระบบยังเลือกที่จะกินขนมหวานกันต่อไป ยังไง Just Culture ก็ไม่มีทางเกิด .. เพราะงี้ นักบินและช่างหลายคนถึงเลือกที่จะโดดหนีจากองค์กรที่ยังมีวัฒนธรรมในระดับ Pathological ออกไปหาที่ใหม่

.

ที่ๆฟังเสียงสะท้อนของพวกเขา ที่ๆยอมซื้อฝีมือ ยอมจ่ายราคาของคำว่ามาตรฐาน และทุ่มไม่อั้นที่จะซื้อความปลอดภัยในราคาที่สูงกว่า

.

ที่ๆมีวัฒนธรรมในระดับ Generative นั้น เขาซื้อได้ เขามีทุนหนา เพราะไม่ต้องไปแบ่งขนมหวานกับใคร ไม่ต้องมีตัวกลางอะไรมาเพิ่มต้นทุน

.

.

อ่านบทความอื่นๆได้ใน Facebook Page : Hovering Inspirations 👇

https://www.facebook.com/profile.php?id=61558412223812&mibextid=ZbWKwL