โมเดล 5Ps การเช็กสิ่งสำคัญ 5 อย่างของนักบิน (นำไปใช้ได้ทุกวงการ)

“The best safety tool is the one you use before it’s needed.”

<เครื่องมือด้านความปลอดภัยที่ดีที่สุด คือสิ่งที่คุณใช้งานมัน ก่อนที่มัน .. จะจำเป็นต้องใช้>

…..

การตัดสินใจที่ดี ไม่ได้เกิดจากโชค แต่มาจากการเตรียมพร้อมอยู่เสมอ

วิชาชีพนักบิน เราถูกสอนให้วางแผนล่วงหน้าในทุกครั้งที่จะทำการบิน แต่ในโลกของความเป็นจริง ไม่มีแผนไหนที่ ‘สมบูรณ์แบบร้อยเปอร์เซ็นต์’ และนั่นคือเหตุผลที่ FAA ได้นำเสนอเช็กลิสต์ที่เรียกว่า 5Ps ขึ้นมา

เป็นกรอบความคิดง่ายๆ ที่ช่วยให้นักบินเช็กความพร้อมของ ‘ตัวแปรที่สำคัญ’ ทั้งก่อนและระหว่างเที่ยวบิน

…..

แล้ว 5Ps คืออะไร?

.

5 Ps คือ mnemonic (เครื่องช่วยจำ) อย่างหนึ่ง ที่นำมาใช้ช่วยประเมินสถานการณ์อย่างรอบด้าน โดยเน้นปัจจัยที่ส่งผลต่อการตัดสินใจในทุกเที่ยวบิน ประกอบไปด้วย 5 อย่างได้แก่ Plan / Plane / Pilot / Passengers / Programming

แนวคิดนี้ปรากฏอยู่ใน FAA Risk Management Handbook และ Aeronautical Decision-Making (ADM) ของ FAA โดยเป็นเครื่องมือที่ใช้คู่กันกับ 3P Model (เคยอธิบายไปในโพสก่อนๆแล้ว)

…..

จุดเด่นของ 5Ps มีอะไรบ้าง

.

– ใช้ได้ทั้งก่อนและระหว่างเที่ยวบิน

– ครอบคลุมทั้งปัจจัยภายในและภายนอก

– ปรับใช้ได้กับทุกเที่ยวบินเดี่ยว เที่ยวบินฝึก และเที่ยวบินโดยสาร

…..

ต่อไปนี้คือการอธิบายของแต่ละ P

.

1. Plan – แผนการบิน

– เส้นทางบินเป็นอย่างไร น่านฟ้าที่ต้องผ่านมีสภาพอากาศเป็นอย่างไร ตรวจสอบว่ามี NOTAMs (Notice to Airmen) อะไรบ้าง

– มีแผนสำรองหรือไม่ (Alternate)

– การจัดการเวลาในแต่ละเส้นทางเป็นอย่างไร วางแผนน้ำมันเชื้อเพลิงไว้อย่างไร

– หมั่นถามตัวเองเสมอว่า ถ้าแผนนี้ใช้ไม่ได้ จะทำอย่างไร? อย่าให้แผนเดียว กลายเป็นทางตัน

.

2. Plane – เครื่องบิน

– สภาพของอากาศยานที่เราจะบินเป็นอย่างไร น้ำมันเชื้อเพลิงมีเท่าไหร่ น้ำหนักบรรทุก คำนวณจุดศูนย์ถ่วง (CG – Center of Gravity) และ ความสมดุลของน้ำหนัก (Weight and Balance) ก่อนขึ้นบินแล้วรึยัง

– การซ่อมบำรุงล่าสุดเป็นอย่างไรบ้าง ทำอะไรไปบ้าง

– ประสิทธิภาพเครื่องในสภาพแวดล้อมขณะนั้น ในช่วงเวลาที่ต้องไปบิน เป็นอย่างไร

ทุกคนรู้ดีว่า แม้เครื่องพร้อม แต่นักบินไม่พร้อม หมายความว่า ‘ยังไม่พร้อม’

และ หากนักบินพร้อม แต่เครื่องมีปัญหา ก็หมายความว่า ‘ยังไม่พร้อมเช่นกัน’

.

3. Pilot – นักบิน

– ใช้เช็กลิสต์ IMSAFE (Illness, Medication, Stress, Alcohol, Fatigue, Emotion) เพื่อตรวจสอบสภาพร่างกายและจิตใจก่อนบิน แปลตรงๆ ได้ว่า “ฉันปลอดภัยไหม”

– ประเมิน ความเหนื่อยล้า (fatigue) สภาพจิตใจ (mindset) และ ภาระงาน (workload) ว่าพร้อมรับมือกับเที่ยวบินหรือไม่

– ทบทวนประสบการณ์และความคุ้นเคย กับสถานการณ์เฉพาะ เช่น การบินกลางคืน (Night) การลงจอดเมื่อเจอลมขวาง (Crosswind) หรือการบินในสภาพอากาศเลวร้าย มีทัศนวิสัยต่ำ (IMC – Instrument Meteorological Conditions)

นักบินคือหัวใจของระบบ

และถ้าหัวใจสั่น .. เครื่องบินทั้งลำก็พร้อมสั่นตาม

.

4. Passengers – ผู้โดยสาร

– นักบินควรบรีฟผู้โดยสาร (Passenger Briefing) ก่อนบิน เช่น วิธีคาดเข็มขัด การใช้อุปกรณ์ฉุกเฉิน และข้อห้ามบนเครื่อง เพื่อให้มั่นใจว่าผู้โดยสารรู้ถึงสิ่งที่สำคัญจำเป็นตลอดการเดินทาง

– ผู้โดยสารอาจมีความคาดหวังหรือสร้างแรงกดดันให้กับนักบิน เช่น อยากไปให้ถึงเร็ว ไม่อยากดีเลย์ ซึ่งสิ่งเหล่านี้อาจมีผลต่อการตัดสินใจ

– พฤติกรรมของผู้โดยสารในบางเคส เช่น การพูดคุยมากเกินไป การถามซ้ำๆ หรือการเคลื่อนไหวที่ไม่เรียบร้อยบนเครื่อง อาจรบกวนสมาธิและเพิ่มภาระงานของนักบินได้ บางครั้งผู้โดยสารอาจสร้างแรงกดดันต่อนักบินโดยไม่รู้ตัว

ดังนั้นนักบินต้องมีทักษะในการรับมือกับผู้โดยสารที่หลากหลาย

นักบินที่ดีไม่เพียงพาผู้โดยสาร ‘ไปถึงจุดหมาย’ แต่ต้องพาไปให้ ‘ถึงจุดหมายโดยปลอดภัย’ นี่คือภารกิจหลักที่สำคัญ

.

5. Programming – ระบบช่วยบิน และ เครื่องมือนำทาง

– นักบินต้องเรียนรู้การใช้อุปกรณ์ต่างๆบนเครื่องให้เป็นทุกชิ้น ไม่ว่าจะเป็นการตั้งค่าของ GPS, FMS (Flight Management System) หรือระบบช่วยบินอัตโนมัติ (Autopilot)

– ต้องชำนาญ ต้องมีความคุ้นเคยกับอุปกรณ์ที่ใช้

– ตรวจเช็กว่าอุปกรณ์อัปเดตข้อมูลล่าสุดหรือไม่?

ในโลกที่เต็มไปด้วยเทคโนโลยี

สิ่งที่อันตรายไม่ใช่ ‘เครื่องบินไม่ดี’ แต่คือ นักบินที่ขาดทักษะด้านการบังคับเครื่องด้วยระบบอัตโนมัติ ขาดความชำนาญในการใช้งานเครื่องไม้เครื่องมือที่มีอยู่บนเครื่อง ดังนั้น นักบินจึงต้องหมั่นศึกษาการใช้อุปกรณ์ต่างๆ และคอยปรับตัวให้ทันเทคโนโลยีที่คอยจะอัปเดตอยู่ตลอดเวลาด้วย

…..

ตัวอย่างการใช้ 5Ps ก่อน Takeoff

.

ศิษย์การบินคนหนึ่งกำลังเตรียมตัวบินเดี่ยว (Solo) เดินทางไกลครั้งแรก ครูการบินจึงให้ลองใช้ 5Ps เพื่อตรวจสอบก่อนตัดสินใจ

– Plan (แผนการบิน) – ตรวจเส้นทาง เช็กสภาพอากาศ และดู NOTAM

– Plane (เครื่องบิน) – ตรวจเครื่องเรียบร้อยแล้ว คำนวณ CG และ Weight and Balance เรียบร้อยแล้ว

– Pilot (นักบิน) – รู้สึกตื่นเต้นจนคืนก่อนบินนอนหลับไม่สนิท ศิษย์จึงปรึกษาครูแล้วตัดสินใจขอเลื่อนเวลาบินออกไป

– Passengers (ผู้โดยสาร) – ไม่มี

– Programming (อุปกรณ์/ระบบช่วยบิน) – GPS ใช้งานได้ดีปกติ ระบบนำทางปกติ แต่ศิษย์ยังกังวลใจกับการใช้งาน ครูได้แนะนำให้ใช้เทคนิคการนำทางตามที่ได้เคยฝึกไป และตรวจสอบความรู้ในการใช้งานอุปกรณ์ พร้อมสร้างความมั่นใจร่วมกันก่อนการบิน

ผลคือ การเลื่อนเวลาบินออกไป 2 ชั่วโมง ทำให้ศิษย์การบินได้พักผ่อนมากขึ้น ลดแรงกดดัน รู้สึกมั่นใจขึ้น และสุดท้ายก็สามารถทำการบินได้อย่างปลอดภัยจนจบภารกิจ

…..

โมเดลนี้เชื่อมโยงกับจิตวิทยาการตัดสินใจอย่างไรบ้าง

.

5Ps สร้างสิ่งที่เรียกว่า ‘Cognitive Frame’ หรือ ‘กรอบความคิด’ ที่ช่วยให้สมองรับมือกับความซับซ้อนได้

– ลด Cognitive Overload (ภาระงานทางสมองมากเกินไป)

– เพิ่ม Situational Awareness หรือที่เรียกสั้นๆว่า SA (การรับรู้สถานการณ์รอบตัวอย่างแม่นยำ)

– ลดโอกาสเกิด Confirmation Bias (อคติที่มองหาแต่ข้อมูลที่ตรงกับสิ่งที่ตัวเองอยากเชื่อ)

นักบินที่หมั่นถามตัวเองอยู่บ่อยๆ จะสามารถเรียกสติตัวเองได้ดี และนี่คือเคล็ดลับของการเพิ่ม SA ให้กับตัวเรา

….

5Ps กับชีวิตจริง

.

เราทุกคนต่างก็มี 5Ps เป็นของตนเอง ไม่ใช่กับนักบินเท่านั้น สามารถเปรียบเปรยได้ดังนี้

– Plan (แผนชีวิต) – เป้าหมายที่เราวางไว้ ไม่ว่าจะเป็นเส้นทางอาชีพ การเรียน หรือความฝันที่อยากทำให้สำเร็จ

– Plane (เครื่องมือ/ทรัพยากร) – สุขภาพร่างกายที่แข็งแรง และทุนทรัพย์หรือทรัพยากรที่เรามีอยู่ในมือ สิ่งที่เราคอนโทรลมันได้

– Pilot (ตัวเราเอง) – จิตใจ ทัศนคติ และความพร้อมที่จะเผชิญหน้ากับอุปสรรค

– Passengers (ผู้โดยสาร) – ครอบครัว เพื่อน หรือคนรอบข้างที่เดินทางร่วมไปกับเรา และอาจมีผลต่อการตัดสินใจของเรา

– Programming (สิ่งแวดล้อม/เทคโนโลยี) – เครื่องมือที่เราต้องใช้ในชีวิตประจำวัน ไม่ว่าจะเป็นเทคโนโลยี ระบบงาน หรือสภาพแวดล้อมที่เราอยู่

หากหนึ่งในห้านั้น ‘ยังไม่พร้อม’ บางครั้งการ หยุดชั่วคราว เพื่อรอให้เงื่อนไขต่างๆ สอดคล้องกัน อาจเป็นการตัดสินใจที่ปลอดภัยและชาญฉลาดที่สุด แทนที่จะด่วนออกตัวแล้วต้องไปเผชิญกับความเสี่ยงที่ไม่จำเป็น

…..

สรุปแล้ว 5Ps ไม่ได้มีไว้ใช้แค่กับนักบิน แต่เป็นกรอบคิดที่บอกเราทุกคนว่า ก่อนเริ่มต้นทำอะไร จงหมั่นถามตัวเองก่อนว่า แผนของเราพร้อมไหม ทรัพยากรเพียงพอไหม ใจพร้อมไหม คนรอบข้างพร้อมไหม และสิ่งแวดล้อมที่รายล้อมเอื้ออำนวยหรือไม่

ถ้ายังไม่พร้อม .. บางครั้ง การชะลอออกไปก่อน เพื่อกลับมาทบทวนและอุดรูรั่วในบางอย่างใหม่ อาจเป็นการตัดสินใจที่ปลอดภัยที่สุดในชีวิตของเรา

.

.

อ่านบทความอื่นๆได้ใน Facebook Page : Hovering Inspirations 

https://www.facebook.com/profile.php?id=61558412223812&mibextid=ZbWKwL