“สิ่งที่เราไม่วัด ไม่ประเมิน เราไม่อาจบริหารจัดการได้ และสิ่งที่เราไม่เห็น อาจย้อนกลับมาทำร้ายเราได้”
.
<What you don’t measure, you can’t manage. What you don’t see, can hurt you.>
.
โมเดลนี้เป็นเรื่องของการประเมิน อยู่ในหมวดหมู่ของการตัดสินใจและประเมินความเสี่ยง (Decision-Making & Risk Management)
.
ความเสี่ยงไม่ใช่สิ่งที่ต้องกลัว แต่ต้องเข้าใจ นักบินที่ดีไม่ใช่คนที่กล้าบ้าบิ่น พร้อมที่จะบินในทุกสถานการณ์ แต่คือคนที่รู้ว่าความเสี่ยงมาจากไหน ประเมินเป็น และเลือกจัดการกับมันอย่างเหมาะสม
.
หลังจากใช้ PAVE เพื่อประเมินสถานการณ์เบื้องต้นได้แล้ว FAA ยังแนะนำให้ใช้โมเดลที่ต่อเนื่องตามมา โมเดลที่ชื่อว่า CARE เพื่อใช้วิเคราะห์ “ระดับของความเสี่ยง” ที่อาจเกิดขึ้นตรงหน้า อย่างไม่ทันได้ตั้งตัว (แนะนำอ่านบทความเรื่อง PAVE ได้ในโพสก่อน ๆ)
.
CARE คืออะไร ?
.
CARE คือหนึ่งใน mnemonic ที่ช่วยนักบิน ในการประเมินและวิเคราะห์ความเสี่ยงเชิงคุณภาพ หลังจากที่ระบุความเสี่ยงได้จาก PAVE แล้ว
องค์ประกอบมีดังนี้
.
C – Consequences / A – Alternatives R – Reality / E – External Pressures
.
แต่ละขั้นเป็นการถามคำถามสำคัญ เพื่อให้เห็นภาพรวมและ “น้ำหนัก” ของความเสี่ยงได้ชัดเจนขึ้น
.
ที่มาและจุดประสงค์ของ CARE
.
CARE ปรากฏใน FAA Risk Management Handbook ในฐานะเครื่องมือหนึ่งสำหรับการประเมินความเสี่ยง เป็นส่วนหนึ่งของแนวทาง Integrated Risk Assessment ที่เน้นให้ นักบินไม่มองความเสี่ยงเพียงแค่ “มี” หรือ “ไม่มี” แต่ให้วิเคราะห์ลึกต่อไปว่า “ความเสี่ยงนั้นร้ายแรงแค่ไหน และมีทางเลือกอะไรบ้าง”
.
CARE จึงเปรียบเสมือนเลนส์ขยาย ที่ส่องให้เห็นความซับซ้อนของความเสี่ยงที่มองผิวเผินแล้ว อาจดูเล็กน้อย
.
อธิบายแต่ละองค์ประกอบของ CARE
.
1. C – Consequences
.
ถ้าเกิดขึ้นจริง จะเกิดอะไรขึ้น ?
คำถาม – ถ้าสภาพอากาศแย่ลง เราจะต้องลงฉุกเฉินไหม ?
ถ้าเครื่องยนต์ดับที่นี่ มีพื้นที่ลงจอดไหม ?
ถ้าตัดสินใจขึ้นบินช้ากว่าแผน แล้วทำให้ผู้โดยสารไปถึงช้ากว่าเวลานัดหมาย จะเสียหายแค่ไหน ?
นี่คือการประเมิน “น้ำหนัก” ของความเสี่ยง ไม่ใช่แค่การรับรู้ว่ามีอยู่
.
2. A – Alternatives
.
มีทางเลือกอื่นที่ปลอดภัยกว่านี้ไหม ?
คำถาม – ถ้าไม่บินตอนนี้ จะ delay ได้ไหม ?
มี alternate airport ที่ใกล้กว่าไหม ?
สามารถลดน้ำหนักเครื่องเพื่อ performance ที่ดีกว่านี้ได้ไหม ?
ทางเลือกที่ดี ไม่จำเป็นต้องเป็น “แผนใหญ่” บางครั้งคือการ “ถอยหนึ่งก้าว” เพื่อความปลอดภัยระยะยาว
.
3. R – Reality ภาพที่เรามองตอนนี้ ใช่ความจริงไหม หรือเป็นแค่ความรู้สึก ?
.
คำถาม – เรามองข้อมูลจาก METAR หรือเพียงแค่ “มองท้องฟ้า” ?
เราตีความ performance เครื่องจากคู่มือ หรือจากความเคยชิน?
เราอิงจาก Checklists หรือสัญชาตญาณ?
ความคิดที่ว่า “เคยบินเส้นทางนี้ประจำ ไม่เคยมีปัญหา” คือการเอาความเคยชินดั้งเดิมมาบดบังความจริงตรงหน้า
.
4. E – External Pressures มีสิ่งใดนอกเหนือจากตัวเรา ที่บีบให้เราต้องตัดสินใจฝืนทำหรือไม่ ?
.
คำถาม – ผู้โดยสารกำลังกดดันให้บินไหม ?
เราต้องบินเพราะกลัวเสียหน้าหรือเปล่า ?
เรากลัวถูกตำหนิเพราะ delay ไหม ?
…..
ตัวอย่างสถานการณ์
.
เที่ยวบินมี VIP และเจอฝนตั้งแต่ขาออก ผู้โดยสาร VIP ต้องรีบไปประชุมให้ทันเวลา
.
PAVE ชี้ว่าฝนอาจเป็นปัญหา (enVironment)
.
CARE ช่วยขยายผลได้ดังนี้
.
1. Consequences – ถ้า visibility แย่ลง อาจสุ่มเสี่ยง และส่งผลทำให้หลงสภาพอากาศขณะบินได้
2. Alternatives – เลื่อนแผนบินออกไปสัก 2 ชั่วโมง หรือวางแผนไปลงสนามบินสำรองที่อยู่ใกล้ ๆ สนามบินปลายทาง
3. Reality – ข้อมูลจาก TAF บอกว่า ฝนจะตกหนักในอีก 1 ชั่วโมงจริง
4. External Pressures – การประชุมที่รออยู่ปลายทางกำลังกดดัน ผู้โดยสารก็กดดัน
.
เมื่อวิเคราะห์ด้วย CARE แล้ว นักบินตัดสินใจ delay flight และปรับแผนเส้นทาง
…..
CARE กับจิตวิทยาการรับรู้ความเสี่ยง
.
CARE เชื่อมโยงกับแนวคิดของ Cognitive Neuroscience ศาสตร์ที่ศึกษา ความสัมพันธ์ระหว่างสมองกับกระบวนการทางจิตใจ บ่งบอกว่า สมองมนุษย์ “รู้ว่ามีความเสี่ยง” ได้ง่าย แต่ “ประเมินความรุนแรง” ได้ยาก เว้นแต่มีกรอบช่วยคิด
.
การใช้ CARE คือ การบังคับให้สมอง เปิดการประเมินเชิงเหตุผล (System 2 – ช้า, ใช้เหตุผล, ช่วยประเมินความรุนแรงและผลลัพธ์จริง) แทนที่จะใช้ความรู้สึก หรือความรีบเร่ง (System 1 – เร็ว, ใช้สัญชาตญาณ, ไวต่อความเสี่ยงที่เห็นทันที)
.
CARE กับชีวิตนอกห้องนักบิน
.
ก่อนจะตัดสินใจเรื่องใหญ่ใดในชีวิต ลองใช้โมเดล CARE เข้ามาช่วยประเมิน เช่น
.
Consequences – ถ้าทำสิ่งนี้ จะเกิดอะไรตามมา ?
Alternatives – มีทางเลือกอื่นไหม?
Reality – นี่คือสิ่งที่เรา“เห็นจริง ๆ” หรือ “คิดไปเอง”?
External Pressures – เราตัดสินใจเพราะต้องการ หรือเพราะใครคาดหวัง หรือว่ามีแรงกดดันอะไรซ่อนอยู่หรือไม่ ?
…..
นักบินที่รอด .. คือคนที่ “หยุดประเมิน” ก่อน .. ที่จะตัดสินใจ “ทำอะไรต่อ”
.
CARE คือบทสนทนาที่เราต้องมีกับตัวเองก่อนที่จะเดินไปข้างหน้า ไม่ใช่เพื่อให้หยุดบิน แต่เพื่อให้บินอย่างรู้เท่าทัน
.
ความผิดพลาดที่ใหญ่ที่สุด มักเริ่มจากการมองข้ามสิ่งเล็ก ๆ และ CARE คือเลนส์ขยาย ที่ช่วยให้เราเห็นเงาแห่งความเสี่ยงชัดเจนขึ้น ช่วยให้เห็นสิ่งเล็ก ๆ ที่ซ่อนอยู่ .. ก่อนที่มันจะกลายเป็นเงาดำของอุบัติเหตุที่อาจเกิดขึ้นมาจริง ๆ
.
อ่านบทความอื่นๆได้ใน Facebook Page : Hovering Inspirations 👇
https://www.facebook.com/profile.php?id=61558412223812&mibextid=ZbWKwL
.
