พันเอกจอห์น บอยด์ เคยบอกเอาไว้ว่า
.
“คุณต้องเข้าไปอยู่ในวงรอบ OODA ของคู่ต่อสู้ให้ได้”
<You must get inside the opponent’s OODA loop. – Col. John Boyd>
.
เหนือชั้นของการบินให้เฉียบคมบนท้องฟ้า เราต้องคิดให้ได้เร็วกว่าศัตรู และนี่คือกรอบความคิดของนักบินรบ ผู้ที่ต้องคิดให้คมยิ่งกว่านักบินทั่วไป เพราะการรบบนท้องฟ้านั้น ทุกอย่างวัดกันที่ว่า ‘ใครไวกว่ากัน’
.
ในสนามรบ ความช้าแม้เพียงเสี้ยววินาทีเดียว อาจหมายถึงความตาย และในห้องนักบิน ความลังเลแม้เพียงเสี้ยววินาที ก็อาจหมายถึงการสูญเสียที่ไม่อาจกลับมาแก้ตัวใหม่ได้อีกเลย
.
และนั่นคือที่มาของแนวคิดอันทรงพลังที่ปฏิวัติทั้งวงการทหาร วงการบิน และวงการธุรกิจ .. แนวคิดที่ชื่อว่า OODA Loop
.
OODA คืออะไร?
.
OODA มาจากตัวอักษร 4 ตัวได้แก่
.
O – Observe
O – Orient
D – Decide
A – Act
.
สิ่งเหล่านี้คือ วงจรการตัดสินใจแบบพลวัต (Dynamic Decision Loop) ที่ถูกพัฒนาโดยพันเอก จอห์น บอยด์ (John Boyd) นักบินรบแห่งกองทัพอากาศสหรัฐฯ (USAF) ผู้มีฉายาว่า ‘The Mad Major’ (พันตรีบ้าระห่ำ)
เขาไม่ได้เป็นแค่นักบิน แต่เป็น ‘นักคิดเชิงกลยุทธ์’ ที่พลิกโลกของการตัดสินใจในสถานการณ์ที่มีความเสี่ยงและการเดิมพันสูง
.
ที่มาของ OODA
.
OODA เกิดจากประสบการณ์ของจอห์น บอยด์ (John Boyd) ในสงครามเกาหลี โดยเขาค้นพบว่า
.
นักบินที่สามารถ ‘รับรู้ – ประเมิน – ตัดสินใจ – ลงมือ’ ได้ไวกว่า แม้เพียงเสี้ยววินาที จะได้เปรียบอย่างมหาศาลสำหรับการรบกลางอากาศ
.
ต่อมา เขาได้นำแนวคิดนี้ไปสอนในหลักสูตรของโรงเรียนยุทธวิธีนักบินขับไล่ (Fighter Weapons School) และเขียนเป็นทฤษฎีที่ถูกนำไปใช้อย่างแพร่หลาย ไม่เฉพาะในยามสงคราม แต่ยังใช้ได้กับหลายวงการไม่ว่าจะเป็น การบินพาณิชย์ การตัดสินใจทางธุรกิจ การบริหารองค์กร และการตอบสนองต่อภัยพิบัติต่างๆที่เกิดขึ้นอย่างฉับพลัน
.
อธิบายแต่ละขั้นตอนใน OODA
.
1. Observe – สังเกตสิ่งรอบตัว เปรียบได้กับการรู้เขา สังเกตเขา ขณะบินจะต้องสังเกตข้าศึก ดูพฤติกรรม การเคลื่อนที่ มองให้ทะลุ รู้ใจข้าศึก
.
รับข้อมูลทั้งหมดจากโลกจริง ไม่ว่าจะเป็น เครื่องมือ เสียง ทัศนวิสัย การเคลื่อนไหวของสิ่งต่างๆโดยรอบ
เหมือนนักบินที่ต้อง ‘Scan’ เครื่องวัดอยู่ตลอดเวลา
ในทางจิตวิทยาเรียกขั้นตอนนี้ว่า Situational Awareness (SA) ระดับที่ 1 (มีอธิบายท้ายบทความ)
.
2. Orient – ปรับมุมมอง / ปรับชุดความคิด / วิเคราะห์
.
เปรียบได้กับการรู้เรา เมื่อรู้สภาพโดยรอบแล้ว เราสามารถประเมินรายละเอียด รู้สิ่งที่ผ่านมา ปัจจุบัน และคาดเดาอนาคตได้
นี่คือขั้นตอนที่ลึกที่สุด และสำคัญที่สุดใน OODA
เพราะส่วนใหญ่ เราไม่ได้เห็นโลกตามที่มันเป็น แต่มักเห็นตามที่ ‘สมองของเราตีความ’
‘Orient’ คือการทำงานผ่าน ชุดความคิด (Mindset) โดยใช้ ประสบการณ์ การศึกษา วัฒนธรรม ค่านิยม ความเชื่อ หรือแม้กระทั่ง อารมณ์ นำมาแปลผลของข้อมูลที่ได้รับ
ในทางจิตวิทยาเรียกขั้นตอนนี้ว่า Cognitive Framing ยกตัวอย่างเช่น
.
Pilot A อาจเห็นสัญญาณเตือนแล้วตกใจจนลนลาน
ในขณะที่ Pilot B ที่ผ่านประสบการณ์มาอย่างโชกโชนแล้ว อาจตีความว่า ‘ยังมีเวลาอีก 5 นาที ก่อนจะเข้าสู่ภาวะวิกฤต (Critical)’
หมายความว่า แม้นักบินทั้งสองคน Observe สิ่งเดียวกัน แต่อาจ Orient ต่างกันก็ได้ นั่นเพราะมี Cognitive Framing ที่ต่างกัน
ขั้น Orient นี้เป็นขั้นที่เสี่ยงต่อ Bias มากที่สุด เพราะกรอบความคิดสามารถบิดความหมายของข้อมูลได้ ถ้า Cognitive Framing ถูกต้อง (เช่น มีข้อมูลครบ และไม่มี bias มาก) การตัดสินใจจะแม่นยำ แต่ถ้ากรอบความคิดบิดเบี้ยวไปหรือคับแคบ ก็จะส่งผลต่อการตัดสินใจผิด แม้ข้อมูลที่รับรู้มาจะถูกต้องก็ตาม
.
3. Decide – ตัดสินใจ
.
การตัดสินใจ จากการประเมิน 2 ข้อแรก (รู้เขา รู้เรา พร้อมแปรผล) จะนำไปสู่การเลือก ว่าจะตัดสินใจแบบไหน การตัดสินใจจะต้องปราศจากอคติ และไม่ลังเล
เลือกทางเลือกที่เหมาะสมตามสถานการณ์
ไม่ต้อง ‘สมบูรณ์แบบ’ แต่ต้อง ‘ทันเวลา’
.
4. Act – ลงมือทำ
.
เมื่อตัดสินใจได้แล้ว จึงลงมือโดยเร็ว แต่ไม่ใช่โดยรีบ หรือ เมื่อได้เปรียบก็ลงมือ หากเสียเปรียบก็รีบแก้ไข
…..
หลังจากทำครบลูปทั้งหมดนั้น จึงกลับมาเริ่ม ‘Observe ใหม่’ เริ่มเข้าสู่วงจรนี้อีกครั้ง
.
เพราะโลกบนท้องฟ้าเปลี่ยนเร็วทุกวินาที การตัดสินใจจึงไม่ใช่เส้นตรง แต่วนเป็น ‘Loop’
.
และสิ่งที่เหนือชั้นกว่านั้นคือ การเข้าไปรู้ในลูปของศัตรู คือรู้ว่าเขากำลังอยู่ในสเตปไหน และกำลังจะทำอะไร
.
…..
OODA กับการบิน จาก F-86 สู่เทคนิคการตัดสินใจของนักบิน
.
จอห์น บอยด์ (John Boyd) ได้วิเคราะห์สถิติในสงครามเกาหลีที่เขาได้ไปประจำการในฐานะนักบินขับไล่ F-86 Sabre และพบว่า
.
เครื่องบิน F-86 Sabre ของอเมริกา ไม่ได้เหนือกว่า MiG-15 ของโซเวียตทั้งในด้านความเร็วและกำลังเครื่องยนต์ แต่กลับได้เปรียบในเรื่อง การควบคุม (handling) และ การทรงตัวที่ความเร็วสูง รวมถึงระบบควบคุมไฮดรอลิกที่ลื่นไหล ทำให้บังคับได้แม่นและตอบสนองได้รวดเร็วในระยะ dogfight (การรบทางอากาศระยะใกล้ที่มองเห็นกันด้วยตาเปล่า ใช้การเลี้ยวหลบและโจมตีอย่างรวดเร็วเพื่อให้ได้ตำแหน่งยิง)
.
อีกทั้งยังมีห้องนักบิน (cockpit) ที่ให้ทัศนวิสัยรอบด้านที่ดีกว่า
.
สิ่งเหล่านี้ทำให้ นักบิน F-86 Sabre สามารถ OODA ได้เร็วกว่า และสร้าง kill ratio ที่สูงถึง 10:1 (นักบิน F-86 สามารถยิงเครื่องบินข้าศึกตกได้ 10 ลำ ต่อการสูญเสีย F-86 ของฝ่ายตนเพียง 1 ลำ)
ในปัจจุบัน นักบินพาณิชย์ ก็นำโมเดลนี้มาประยุกต์ใช้ในขณะทำการบิน เช่น
.
– สังเกตการเปลี่ยนแปลงของระบบ
– ปรับความเข้าใจให้ตรงกับสภาพจริง
– ตัดสินใจทำตามเช็กลิสต์ที่เลือก
– ลงมือแก้ไข และประเมินผลอย่างต่อเนื่อง
.
ความเชื่อมโยงกับ Cognitive Science
.
งานวิจัยด้านประสาทวิทยา (Neuroscience) พบว่า สมองของเราประมวลผลข้อมูลจากสิ่งเร้ารอบตัวมากถึง 11 ล้าน bits ต่อวินาที แต่การรับรู้ของเราจริงๆ ทำได้แค่ประมาณ 40–50 bits ต่อวินาทีเท่านั้น
นั่นหมายความว่า การตัดสินใจที่ดี ไม่ใช่แค่ ‘เห็นเยอะ’ แต่คือการกรองข้อมูลและแปลผลได้อย่างรวดเร็ว
.
OODA ไม่ได้ช่วยให้เรารับรู้เร็วขึ้น แต่ช่วยให้ ‘วงจรคิดของเราเร็วกว่าเหตุการณ์ที่กำลังจะเกิดขึ้น’
.
การนำ OODA ไปประยุกต์ใช้ในชีวิตจริง เราสามารถนำเทคนิคนี้ไปปรับใช้ได้ตั้งแต่เรื่องเล็กๆ ไปจนถึงเรื่องใหญ่ๆ ยกตัวอย่างการตัดสินใจบางอย่างที่สำคัญต่อชีวิต เช่นการตัดสินใจเลือกเรียนในสาขาต่างๆ
.
Observe – ฟังเสียงในใจของตัวเองว่าชอบอะไรกันแน่ หลงใหลในเรื่องใด
Orient – พิจารณาพื้นเพ ความถนัด และสภาพแวดล้อมที่เราเติบโตมา ว่าส่งเสริมกันหรือมีข้อจำกัดทางเลือกอย่างไร
Decide – เลือกว่าจะเรียนต่อสายอะไร คำนึงถึงทั้งความชอบและโอกาสในอนาคต
Act – ลงมือสมัครและเดินหน้าเต็มที่ โดยไม่ไปเสียดายเวลา แล้วอย่าหันหลังกลับ
…..
ยิ่งเราเข้าใจตัวเองดีเท่าไร วงจร OODA ของเราก็ยิ่งเร็วและแม่นยำขึ้นเท่านั้น
.
ข้อคิดที่ได้จากการนำโมเดลนี้มาใช้คือ
.
OODA ไม่ใช่กลยุทธ์สำหรับชัยชนะ
.
แต่เป็นแนวทางของ ‘ความตื่นรู้’ (mindful awareness) ในโลกที่เปลี่ยนแปลงเร็วทุกวินาที
.
“คนที่ชนะไม่ใช่คนที่เก่งกว่า
แต่คือคนที่ เรียนรู้และปรับตัวได้เร็วกว่า”
.
และนั่นคือสิ่งที่ จอห์น บอยด์ (John Boyd) พยายามจะสื่อให้เข้าใจว่า
.
“หัวใจของการอยู่รอด คือทำลายจังหวะการตัดสินใจของคู่แข่ง พร้อมเร่งจังหวะของเราให้เหนือกว่า”
<The key to survival is to disrupt your opponent’s decision cycle while accelerating your own.>
.
ในโลกของการบิน มันก็เปรียบได้กับการบินนำเหตุการณ์ ไม่ใช่ปล่อยให้เหตุการณ์มานำการบิน
.
เวลาสอนบิน ครูมักพูดอยู่เสมอว่า ให้คิดนำไปหนึ่งสเตป .. ความคิดต้องไว วนลูปให้คล่อง เมื่อคิดบนฟ้าได้ไวกว่า ชีวิตบนพื้นก็ง่ายขึ้นเยอะ
.
….
.
เกร็ดน่ารู้ท้ายบทความ.
Situational Awareness = การตระหนักรู้และเข้าใจสถานการณ์รอบตัวอย่างถูกต้องและทันเวลา เพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจ
.
นักวิจัยและนักจิตวิทยาการบินชาวอเมริกันชื่อ ไมกา เอนด์สลีย์ (Mica Endsley) ได้อธิบายเรื่อง SA ไว้ในปี 1995 โดย แบ่ง SA ออกเป็น 3 ระดับ
.
1. SA ระดับ 1 – Perception of Elements in Current Situation
.
คือ การรับรู้ข้อมูลพื้นฐาน ว่าเกิดอะไรขึ้นตอนนี้
.
ในการบิน หมายถึงการสังเกตเห็นค่าจากเครื่องวัด สภาพอากาศ การเคลื่อนไหวของอากาศยานอื่นๆโดยรอบ เสียงวิทยุที่พูดกันในห้วงเวลานั้น ฯลฯ
.
ตรงกับขั้น Observe ใน OODA เพราะเป็นการเก็บ ‘ภาพรวม’ ของสิ่งที่เกิดขึ้นจริง
.
2. SA ระดับ 2 – Comprehension of Current Situation
.
การเข้าใจว่าข้อมูลที่รับรู้มาหมายถึงอะไร และเชื่อมโยงความสัมพันธ์ของข้อมูลเหล่านั้นได้
.
3. SA ระดับ 3 – Projection of Future Status
.
การคาดการณ์สิ่งที่จะเกิดขึ้นต่อจากนี้ เพื่อเตรียมการรับมือ
.
อ่านบทความอื่นๆได้ใน Facebook Page : Hovering Inspirations 
https://www.facebook.com/profile.php?id=61558412223812&mibextid=ZbWKwL