สตีเฟน ฮอว์กิง บอกว่า
.
“ศัตรูที่ร้ายกาจที่สุดของความรู้ ไม่ใช่ความไม่รู้
แต่คือภาพลวงตาที่ทำให้เราเข้าใจว่า .. เรารู้อยู่แล้ว”
.
<The greatest enemy of knowledge is not ignorance. It is the illusion of knowledge.
– Stephen Hawking>
….
1. ความมั่นใจ คือ ดาบสองคมของนักบิน
.
ทุกคนรู้ว่านักบินต้องเป็นผู้ที่มี ‘ความมั่นใจ’
แต่ไม่ใช่มี ‘ความมั่นใจมากจนเกินไป’
.
Overconfidence หรือ ความมั่นใจเกินจริง คือกับดักที่เงียบงัน ถือได้ว่าเป็นหนึ่งในกับดักที่ร้ายกาจอันดับหนึ่งในโลกของการบิน
มันไม่ใช่ความผิดพลาดที่เกิดจากการหยิบจับผิดหรือการกดปุ่มผิด
แต่มันกินลึกลงไปในระดับ ‘ความคิดที่ผิด’ ที่เกิดขึ้นก่อนจะตัดสินใจลงมือทำอะไรต่างๆ
…..
2. ความมั่นใจมากเกินไป เกิดจากอะไร?
.
มีงานวิจัยจำนวนมากในจิตวิทยาการบินที่สรุปตรงกันว่า Overconfidence ไม่ได้เกิดกับนักบินที่มีความรู้ไม่ถึงขั้น แต่มักเกิดกับคนที่
.
– เคยผ่านเหตุการณ์ฉุกเฉินแล้วรอดมาได้
– มีชั่วโมงบินสูง
– เคยด้นสดแล้วเอาตัวรอด
– ได้รับคำชมมากกว่าคำติ
– อยู่ในตำแหน่งอาวุโส จนไม่มีใครกล้าบอกว่า ‘ผิด’
.
นั่นทำให้เกิดสิ่งที่เรียกว่า Illusion of Invulnerability หรือภาพลวงตาที่ทำให้เราเชื่อไปเองว่า ‘เราคุมทุกอย่างได้หมด’
…..
3. เมื่อความมั่นใจกลายเป็นภัยเงียบ
.
Overconfidence + ไม่ทำตามขั้นตอน = อันตรายระดับวิกฤต
.
เราจะเห็นได้จากหลายกรณีอุบัติเหตุที่เกิดขึ้นในอดีต เช่น กรณี Air Florida Flight 90 (1982) ที่นักบินละเลย checklist de-icing ทั้งที่มีหิมะหนา ผลคือ เครื่องบินตกลงแม่น้ำเพียงไม่กี่นาทีหลัง takeoff
.
…..
.
4. Overconfidence ไม่ใช่ความผิดพลาด แต่เป็น ‘นิสัย’ ซึ่งถ้าไม่แก้ ปล่อยนานไป มันจะกลายเป็น ‘สันดาน’
.
หากตีความตามหลักการใน CBTA (Competency-Based Training and Assessment) ของ ICAO อาจกล่าวได้ว่า
.
‘ความล้มเหลวจากการทำตาม SOP’ มักไม่ได้มาจาก ความไม่รู้
.
แต่มาจาก พฤติกรรมที่ฝังแน่นมาเนิ่นนาน ว่า
.
“ไม่เห็นเป็นไร” = Complacency
“เคยทำมาแล้วไม่เป็นอะไร” = Normalization of deviance
“แค่นี้เอง เอาอยู่” = Overconfidence
.
สิ่งเหล่านี้อันตรายกว่าการไม่รู้ เพราะมันคือ ‘การรู้ .. แต่ไม่ทำ’
.
…..
.
5. ความมั่นใจเกินเหตุ กับสมรรถนะของนักบินที่ชื่อว่า Application of Procedures
.
หนึ่งใน 9 สมรรถนะนักบินที่ ICAO และ IATA ให้ความสำคัญมากคือเรื่อง Application of Procedures หรือ ‘การปฏิบัติตามขั้นตอนและข้อกำหนดต่างๆ’
.
หากนักบินมี Overconfidence มักจะ
.
– ละเลย checklist
– มองข้ามการ cross-check กับลูกเรือ
– ตัดสินใจเบี่ยงเบนมาตรฐานบางอย่างไปโดยไม่ปรึกษาใคร
.
ในระบบ CBTA การกระทำเหล่านี้จะสะท้อนออกมา และได้ผลลัพธ์ในคะแนนต่ำ แม้ไม่มีอุบัติเหตุใดเกิดขึ้น เนื่องเพราะ ‘การละเมิดขั้นตอน’ ไม่จำเป็นต้องก่อให้เกิดภัยอันตรายเสมอไป แต่มันคือการสะสมนิสัยเสียที่ไม่ควรทำ
.
…..
6. จะรู้ได้อย่างไรว่าตัวเองเริ่มมั่นใจเกินเหตุ?
.
ลองตอบคำถามเหล่านี้ดู
.
– เรารู้สึกหงุดหงิดเวลาใครมาทักว่าเราทำผิด SOP ไหม ?
– เราเคยคิดไหมว่า “ก็เคยทำแบบนี้มาแล้ว ไม่เห็นเป็นอะไร ?”
– เรามักไม่ฟังลูกเรือที่มีตำแหน่งต่ำกว่าเราหรือไม่?
– เราชอบข้ามขั้นตอนบางข้อใน checklist โดยคิดว่า “อันนี้ไม่สำคัญ ใช่ไหม ?”
.
ถ้าเราตอบว่า “ใช่” แม้เพียงข้อใดข้อหนึ่ง
.
เราอาจต้อง ‘ถอย’ ออกมาคิดใหม่ ก่อนที่ความมั่นใจจะพาเราเดินเข้าใกล้ไปยังขอบเหว
.
…..
.
7. ความมั่นใจที่แท้จริง = เชื่อมั่นในขั้นตอน ไม่ใช่เชื่อมั่นในตัวเองเพียงอย่างเดียว
.
นักบินที่ดีที่สุดไม่ใช่คนที่ ‘กล้าฝ่าฝืนกฎ’
แต่มักเป็นคนที่ ‘รักษามาตรฐาน’ โดยไม่ประมาท
“SOPs are written in blood.”
ทุกบรรทัดของคู่มือปฏิบัติงาน ล้วนแล้วแต่เกิดขึ้นจากอุบัติเหตุจริงๆในอดีต
การเคารพขั้นตอน จึงไม่ใช่การ ‘กลัว’ แต่คือการเรียนรู้จากคนที่เคยล้มมาก่อนเรา
.
…..
.
8. สุดท้ายนี้ ลองถามตัวเองก่อนขึ้นบิน
.
ก่อนขึ้นบินครั้งหน้า
ตรวจเช็คเครื่องตามคู่มืออย่างละเอียดอาจยังไม่พอ
.
ลองสำรวจใจตัวเองสักนิดว่า
.
วันนี้
.
เรามั่นใจเพราะเรา “พร้อม”
หรือมั่นใจเพราะเรา “เคยรอด ?”
เพราะสิ่งที่ทำให้คนเก่งพลาด
มันไม่ใช่ความไม่รู้
แต่คือการที่คิดว่าตัวเองรู้ทุกอย่างแล้ว
.
อ่านบทความอื่นๆได้ใน Facebook Page : Hovering Inspirations 
https://www.facebook.com/profile.php?id=61558412223812&mibextid=ZbWKwL