3P Model บินผ่านความเสี่ยง ด้วยวงจรสามขั้นตอน

<Risk is not something to be avoided. It is something to be managed.”

.

– FAA Risk Management Handbook>

(FAA Risk Management Handbook คือ คู่มือการบริหารความเสี่ยงในการบินที่จัดทำโดยสำนักงานการบินพลเรือนแห่งสหรัฐฯ หรือ FAA)

.

ในโลกการบิน ทุกคนรู้ดีว่า ความเสี่ยงมีอยู่รอบตัว และในชีวิตจริงก็เช่นกัน

.

ไม่มีใครบินโดยปราศจากความเสี่ยง ไม่มีใครใช้ชีวิตท่ามกลางกุหลาบโรยเสมอไป ทุกคนย่อมเจอสภาพอากาศแปรปรวน ลมขวาง และความปั่นป่วนของสิ่งรายล้อมรอบตัวเรา

.

ว่ากันว่า ทุกๆเที่ยวบิน มีความไม่แน่นอนซ่อนอยู่เสมอ

.

แม้จะวางแผนได้ดีที่สุด ตรวจเช็กเครื่องทุกอย่างครบ สภาพเครื่องพร้อม สภาพอากาศสวยงาม

.

แต่นักบินที่เข้าใจถึงคำว่า ‘ความเสี่ยง’ พวกเขาย่อมไม่พึ่งโชคชะตา

.

และนี่คือแนวคิดการบริหารความเสี่ยงเชิงรุกที่ FAA พัฒนาขึ้นเพื่อนำมาปรับใช้กับการฝึกนักบิน

.

เครื่องมือที่ชื่อว่า 3P Model

.

3P Model คืออะไร?

.

โมเดลนี้คือกระบวนการตัดสินใจและประเมินความเสี่ยงแบบเป็นวงรอบ (cyclical model) แบ่งออกเป็น 3 ขั้นตอนได้แก่

.

P – Perceive the hazards

P – Process the level of risk

P – Perform the best course of action

.

เห็นขั้นตอนสั้นๆ แต่มันลึกซึ้งกว่าที่คิดไว้

.

เพราะมันคือ ‘ท่าทีของความคิด’ ที่นักบินต้องฝึกจนซึมซับในระดับสัญชาตญาณ

.

ที่มาและแนวคิดเบื้องหลังของโมเดลนี้

.

3P Model ถูกนำเสนอใน FAA Risk Management Handbook ฉบับปี 2009 เป็นต้นมา โดยเป็นการต่อยอดจากแนวคิดการตัดสินใจของ DECIDE และ PAVE (ขั้นตอนการตัดสินใจ 6 ขั้นคือ Detect, Estimate, Choose, Identify, Do, Evaluate) และ PAVE (โมเดลประเมินความเสี่ยงจากปัจจัย 4 ด้านได้แก่ Pilot, Aircraft, enVironment, External pressures) เพื่อสร้าง ระบบคิดที่เรียบง่ายและใช้ได้จริงในทุกช่วงของการบิน

.

จุดเด่นของ 3P คือ

.

– ใช้ได้ตลอดเวลาทั้ง ก่อน ระหว่าง และหลังเที่ยวบิน

– สอดคล้องกับ Cognitive Cycle ของสมองมนุษย์ (วงจรการทำงานของสมองในการรับข้อมูล ประมวลผล และตอบสนองต่อสิ่งรอบตัวอย่างต่อเนื่อง)

– เชื่อมโยงกับความเข้าใจเรื่อง ‘Danger vs. Risk’ อย่างลึกซึ้ง

.

อธิบายทีละขั้นของ 3P ได้ดังนี้

.

1. Perceive the hazards

.

“สิ่งใดบ้างที่อาจเป็นอันตราย?” ระบุสิ่งที่เป็นปัจจัยเสี่ยง (Hazards) หรือสถานการณ์ที่เปลี่ยนไป

.

FAA แนะนำให้ใช้ PAVE Checklist ร่วมด้วยได้แก่

.

– Pilot ได้แก่ ความฟิตของนักบิน ความล้า (Fatigue) และการฝึกอบรมยังสดใหม่อยู่ไหม (training)

– Aircraft (สภาพเครื่อง การซ่อมบำรุง maintenance)

– enVironment (อากาศ, ทัศนวิสัย, สนามบิน)

– External Pressures (แรงกดดัน, schedule, ผู้โดยสาร)

.

โดยวิเคราะห์ 4 ปัจจัยนี้ให้ละเอียดว่าอะไรมีความเสี่ยงบ้าง

.

เพราะความเสี่ยงมักไม่ได้มาในรูปแบบที่ตายตัวเสมอไป เช่น เสียงดังน่ากลัว .. แต่มักมาในรูปของ ‘สิ่งที่เรามักมองข้าม’

.

2. Process the level of risk

.

“ความเสี่ยงเหล่านี้ร้ายแรงแค่ไหน?” ประเมินความเสี่ยงโดยใช้โมเดลอื่นๆประกอบ

.

เมื่อเรารับรู้สถานการณ์และปัจจัยเสี่ยงแล้ว ขั้นต่อมาคือการ ‘ประเมิน’ เพื่อให้เห็นภาพชัดว่าความเสี่ยงอยู่ในระดับไหน และเรามีทางเลือกใดบ้างที่จะรับมือ

การประเมินนี้ไม่ใช่แค่คิดว่า ‘ปลอดภัยหรือไม่’ แต่ต้องมองลึกไปถึง ความน่าจะเป็น (Probability) และ ความรุนแรงของผลกระทบ (Severity) แล้วนำมาผสมผสานกันเพื่อกำหนดว่าเป็นความเสี่ยงต่ำ ปานกลาง หรือสูง

ตัวแปรที่ต้องพิจารณาได้แก่

.

– ความน่าจะเกิด (Likelihood)

– ผลกระทบ (Severity)

– ความสามารถในการควบคุม (Manageability)

.

3. Perform the best course of action

.

“จะทำอย่างไรให้ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ?”

.

เมื่อได้ประเมินสถานการณ์และเลือกแนวทางแก้ไขแล้ว ขั้นต่อมาคือ ‘ลงมือทำ’ ตามแผนที่ตัดสินใจไว้

ในขั้นนี้ นักบินต้องดำเนินการอย่างชัดเจน มั่นใจ และติดตามผลอย่างต่อเนื่องว่าวิธีการที่เลือกยังคงเหมาะสมอยู่หรือไม่ หากสถานการณ์เปลี่ยน ต้องพร้อมปรับแผนทันที

.

สิ่งสำคัญในขั้น Perform คือการสื่อสาร (Communication) ให้ผู้เกี่ยวข้องเข้าใจตรงกัน ไม่ว่าจะเป็นผู้โดยสาร ลูกเรือ หรือ ATC เพื่อลดความสับสนและเพิ่มความปลอดภัย

.

การลงมือที่ถูกต้องในเวลาที่เหมาะสม คือสะพานที่เชื่อม ‘การวางแผน’ กับ ‘ความปลอดภัย’ บนฟ้า

การประเมินแม่นยำเพียงใดก็ไร้ค่า หากเราไม่กล้าลงมือทำ ดังนั้น เมื่อเลือกจะทำอะไรแล้ว ก็ต้องลงมือทำด้วยความมั่นใจ

จากนั้นจึงกลับไปสู่ Perceive ใหม่ เพื่อสังเกตว่าการกระทำได้ผลหรือไม่

.

…..

.

ความคิดแบบ 3P คือการตื่นรู้ตลอดเวลา (Continuous Vigilance) ไม่ใช่ ‘ตัดสินใจครั้งเดียวแล้วจบ’

.

ตัวอย่างในชีวิตการบิน

.

สถานการณ์สมมุติ – Cross-country flight บินจากสนามบิน A ไปสนามบิน B

.

– Perceive ตรวจ TAF (Terminal Aerodrome Forecast พยากรณ์อากาศเฉพาะสนามบิน) พบว่าช่วงเวลาที่จะถึงปลายทาง สนามบิน B จะมีลมขวาง (crosswind) เกินลิมิตที่กำหนดไว้ใน POH (Pilot’s Operating Handbook – คู่มือการใช้งานและข้อจำกัดของอากาศยาน)

– Process ประเมินทางเลือกว่าจะ divert (เปลี่ยนเส้นทางบิน) ไปสนามบิน C ที่อยู่ใกล้และมีรันเวย์ที่ลมเข้ามาตรงๆ หรือจะ delay departure (เลื่อนเวลาขึ้นบิน) ออกไปจนกว่าสภาพลมจะดีขึ้น

– Perform ตัดสินใจเลื่อนการ takeoff ออกไป 2 ชั่วโมง พร้อมอธิบายเหตุผลให้ผู้โดยสารเข้าใจตรงกัน

ผลลัพธ์ – ความเสี่ยงลดลง การสื่อสารชัดเจน และ ความเครียดต่ำกว่า

.

….

.

ความเชื่อมโยงกับจิตวิทยาและการจัดการ

.

3P คือการฝึกให้สมองใช้ ‘System 2’ แทนที่จะตอบสนองแบบอัตโนมัติ ให้เราฝึกหยุดคิดก่อนลงมือ

.

(ตามแนวคิด แดเนียล คาห์เนมัน (Kahneman) นักจิตวิทยาชาวอิสราเอล-อเมริกัน เจ้าของรางวัลโนเบลสาขาเศรษฐศาสตร์ ปี 2002 ผู้เขียนหนังสือ Thinking, Fast and Slow ที่อธิบายระบบการคิดของมนุษย์ว่ามีอยู่สองแบบ)

.

คล้ายกับหลักของ Lean Management (การจัดการแบบลีน) ในอุตสาหกรรม ที่มีแนวคิดในการบริหารและปรับปรุงกระบวนการทำงานโดยมุ่ง กำจัดความสูญเปล่า (Waste) ในทุกขั้นตอน ลดสิ่งที่ไม่สร้างคุณค่าให้ลูกค้า และเพิ่มประสิทธิภาพของการใช้ทรัพยากร

.

คล้ายกับการใช้เทคนิค ‘Observe => Analyze => Act’ ในทุกการตัดสินใจ

.

(สังเกต / วิเคราะห์ / ลงมือปรับปรุงและติดตามผล)

…..

3P กับชีวิตนอกห้องนักบิน

.

ลองใช้หลักนี้กับชีวิตจริง เช่น

.

– จะรับงานใหม่ไหม?

– จะเริ่มเปลี่ยนพฤติกรรมไหม?

– จะยกระดับความสัมพันธ์ไปอีกระดับหรือไม่?

– Perceive สิ่งที่อาจเป็นอุปสรรคมีอะไรบ้าง?

– Process ความเสี่ยงที่มี มันคุ้มค่าหรือไม่?

– Perform ถ้าเลือกแล้ว จงก้าวไปข้างหน้าอย่างมั่นใจ

.

เพราะทุกวันที่ใช้ชีวิต คือ ‘เที่ยวบินหนึ่ง’ ที่เราควรหมั่นบริหารความเสี่ยงเสมอ

.

สุดท้ายนี้

.

3P Model ไม่ใช่แค่เครื่องมือ แต่คือวิธีคิดแบบนักบินมืออาชีพ ที่ไม่ปฏิเสธความเสี่ยง แต่เข้าใจมันและบริหารมันได้

.

นักบินที่ดี ไม่ได้แค่ ‘ตอบสนอง’ ต่อปัญหา

.

แต่เขา ‘คาดการณ์ – ประเมิน – และลงมือ’ อย่างชาญฉลาด

.

และเมื่อฝึกบ่อยพอ ..

.

3P จะกลายเป็นวงจรแห่งชีวิต ที่จะพาให้เรารอดในทุกๆกระแสลมแปรปรวนที่ผ่านพัดเข้ามาในชีวิตเรา

.